Ali Baba Türbesi
Konum ve Ulaşım
- Yer: Turhal ilçesinin kuzeydoğusunda, ilçe merkezine yaklaşık 4 km mesafede bulunan Gümüştop (Dazya) köyündedir.
- Konum: Köy girişinde, vadiye bakan hâkim ve dik bir tepenin üstünde konumlanır.
Mimari Özellikler
- Plan: Kitabesi olmamakla birlikte kare planlı tuğla kubbeli bir harem ve önünde yer alan bir eyvandan oluşur.
- Malzeme: Ön cephe ve köşelerde kesme taş, yan ve arka cephelerde ise moloz taş ile tuğla hatıllar kullanılmıştır.
- Çevre Yapılar: Aynı bölgede tarihi Zâviye (Gümüştop Zaviyesi) ve Dâr-ül Huffaz (hafızlar yeri) kalıntıları bulunur. Geçmişte türbenin masrafları için vakfedilen “Tekke Tarlaları” adıyla bilinen tarım arazileri mevcuttur.
Kültürel ve Tarihi Önemi
- Dönem: XIV. yüzyıl Eratna Beyliği mirası olarak Kazova havzasının İslamlaşma ve imar sürecine tanıklık eder.
- Ziyaret: Yöre halkı tarafından manevi bir odak ve kültür varlığı olarak benimsenmiştir; bölge turizmini ve araştırmalarını (Vakıflar Genel Müdürlüğü ve yerel idari incelemeler) ilgilendiren koruma altındaki tescilli eski eserlerdendir.
Ağanın azabı iken sabrı ile erişmiştir. Ali Baba Sultan’ın türbesinin yanında Lülü Ağa camii vardı. Bugün harap bir vaziyettedir. Defineciler mahvetmişlerdir. Fakat buraları define için kazanlar da iflah olmamışlardır. Ali Baba Sultan’ın ağasının isminin Lülü Ağa olması muhtemeldir. Caminin isminden dolayı. Bir gün Ali Baba’nın ağası hacca gitmek ister. Helallaşip gider. Ağanın hanımı bir zaman sonra un helvası yapıp çalışanlara yedirir. Ali Baba ,bir tabak helvayı yedikten sonra ,hanımına bir tabak daha verde, ağama götürüyüm, ağam da helvayı çok severdi der.
Ağanın hanımı da, canı biraz daha çekdi, bir daha istiyorda ağayı mahana (bahane) ediyor diye bir tabak daha koyup verir. Bir zaman sonra tabağı ister. Ağam getirecek cevabını verir. Hac dönüşü Ağa kendisini karşılayanlara beni tebrik etmeyin ,esas hacı asıl tebrik edilecek Ali Babadır der. Sebep olarak da Ali Babanın hac mahallinde elinde buğusu tüten sıcacık helva ile kendisini bulduğunu sonra da ayrıldığını belirtir. Delil olarak da helva tabağını gösterir.
Bu evliya veli zat çoğu peygamberin yaptığı meslek olan çobanlıkla kendisini gizlemeyi başarmıştı. Yine bir gün bütün koyunları düzgünce sağdığı halde bir koyun süt sağmasına engel olup ancak kaçmış. Yedi defa peşi sıra şimdiki türbesinin bulunduğu tepeyi peşi sıra dolandığı halde yine kızmamış. Yakalayıp sağdığında be mübarek beni bir hayli yordun diyerek sabır kahramanı olduğunu göstermiş. Yine vatandaş arasında anlatılanlara göre: ölümünden sonra ,ondan ayrılığa dayanamayan koyunları ağaç olarak tepedeki yerlerini almışlar.
Kötülük ve afetlerden korunmak için ziyaret yeri olarak kullanılır. Köyün içinde bir de Kurban Dede yatırı vardır. Adak kurbanları kesilmektedir.
